Από τότε που έγινα μαμά, ΞΕΧΝΑΩ!

Μαμά έτοιμη για έξοδο με το μωρό της σε μάρσιπο mei tai — Μαμά έτοιμη για έξοδο με το μωρό της στον μάρσιπο Αστεράκι mei tai 4783

Μα πού είναι πάλι τα κλειδιά μου;

Τι ξεκίνησα να λέω;

Γιατί άνοιξα αυτό το ντουλάπι;

Και πού στο καλό άφησα το κινητό μου;

Αν απέκτησες πρόσφατα μωρό και σου συμβαίνουν κάπως συχνότερα τέτοια πράγματα, μάλλον έχεις ήδη ακούσει τη γνωστή εξήγηση: “mom brain”.

Η αφηρημάδα στην εγκυμοσύνη και μετά τη γέννα είναι κάτι που περιγράφουν πάρα πολλές γυναίκες. Ξεχνάς τι ήθελες να πεις στη μέση της πρότασης, πας από το ένα δωμάτιο στο άλλο και μέχρι να φτάσεις δεν θυμάσαι για ποιο λόγο πήγες, ψάχνεις πράγματα που πριν ήξερες πάντα πού βρίσκονται.

Και αναρωτιέσαι: όντως μου συμβαίνει κάτι ή απλώς είμαι τόσο κουρασμένη που δεν ξέρω τι μου γίνεται;

Η απάντηση φαίνεται πως είναι λίγο πιο ενδιαφέρουσα.

Υπάρχει πράγματι το «mom brain»;

Μια μετα-ανάλυση 20 μελετών, που δημοσιεύθηκε το 2018, βρήκε ότι οι έγκυες γυναίκες είχαν κατά μέσο όρο ελαφρώς χαμηλότερες επιδόσεις σε κάποιες δοκιμασίες μνήμης, εκτελεστικών λειτουργιών και γενικής γνωστικής λειτουργίας σε σχέση με μη έγκυες γυναίκες. Οι διαφορές ήταν περισσότερο εμφανείς στο τρίτο τρίμηνο.

Το “ελαφρώς” όμως έχει σημασία.

Δεν μιλάμε για μια γυναίκα που ξαφνικά δεν μπορεί να σκεφτεί ή να λειτουργήσει κανονικά. Μιλάμε για σχετικά μικρές διαφορές, οι οποίες στις περισσότερες περιπτώσεις πιθανότατα γίνονται περισσότερο αντιληπτές στις απαιτήσεις της καθημερινής ζωής παρά σε μια ήσυχη εξέταση μέσα σε ένα εργαστήριο.

Ο εγκέφαλος αλλάζει πραγματικά στην εγκυμοσύνη

Για πολλά χρόνια το «pregnancy brain» αντιμετωπιζόταν περίπου σαν χαριτωμένο αστείο.

Σήμερα ξέρουμε ότι η εγκυμοσύνη αποτελεί περίοδο εντυπωσιακής νευροπλαστικότητας.

Μελέτες με μαγνητικές τομογραφίες έχουν καταγράψει σημαντικές αλλαγές στον εγκέφαλο κατά την εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό (κάποιες άρχιζαν να αντιστρέφονται μετά τη γέννα, ενώ άλλες φαίνεται να παραμένουν για αρκετό καιρό).

Αυτό ακούγεται ίσως λίγο τρομακτικό αν μείνουμε απλώς στο «μειώνεται η φαιά ουσία». Δεν σημαίνει όμως ότι η εγκυμοσύνη καταστρέφει τον εγκέφαλο ή ότι χάνουμε ξαφνικά το μυαλό μας.

Ήδη από προηγούμενες έρευνες είχε φανεί ότι ορισμένες από τις αλλαγές εμφανίζονται σε περιοχές που σχετίζονται με την κοινωνική αντίληψη και την ανταπόκριση στο ίδιο το μωρό. Οι ερευνητές τις θεωρούν μέρος της μεγάλης προσαρμογής του εγκεφάλου στη μητρότητα.

Με δυο λόγια, η εγκυμοσύνη δεν αλλάζει μόνο την κοιλιά, το στήθος, τις ορμόνες και τον ύπνο μας. Αλλάζει, σε κάποιο βαθμό, και τον εγκέφαλό μας.

Μωρό κοιμάται σε μάρσιπο ring sling στην καθημερινότητα — Στην καθημερινότητα με το μωρό σε μάρσιπο ring sling (εδώ το λινό 1543)

Και αφού έρθει το μωρό;

“Το ‘χω χάσει τελείως;”.

Με το νεογέννητο στο σπίτι προσπαθείς να λειτουργήσεις έχοντας κοιμηθεί δύο ώρες. Υπολογίζεις πόσες φορές έχεις ξυπνήσει, έχεις ταΐσει και αλλάξει το μωρό και σου φαίνονται αμέτρητες. Αναρωτιέσαι αν αυτό το μικρό γκρινιάρικο πλασματάκι νυστάζει, πεινάει, πονάει ή απλώς αποφάσισε ότι σήμερα δεν του αρέσει τίποτα.

Ο διακοπτόμενος ύπνος και η κούραση μπορούν φυσικά να επηρεάσουν την προσοχή και τη μνήμη. Παλαιότερες μελέτες σε νέες μητέρες έχουν βρει συσχέτιση ανάμεσα στην απώλεια ύπνου και σε επιδόσεις μνήμης ή ψυχοκινητικής λειτουργίας.

Υπάρχει όμως κι ένας ακόμη παράγοντας που δεν χρειάζεται καμία μελέτη για να τον καταλάβουμε:

Έχεις ξαφνικά πάρα πολλά περισσότερα πράγματα στο κεφάλι σου.

Πότε έφαγε; Πόσο έφαγε; Από ποια πλευρά θήλασα την τελευταία φορά; Πόσες πάνες γέμισε; Έβαλα καθαρό σελτεδάκι στην τσάντα; Μωρομάντηλα; Πιπίλα; Έκλεισα τον θερμοσίφωνα; Πότε είναι το ραντεβού με τον παιδίατρο;

Και, μέσα σε όλα αυτά πρέπει να θυμηθείς και τα δικά σου κλειδιά.

Ο εγκέφαλός μας δεν έχει απεριόριστη χωρητικότητα για προσοχή και ενεργή μνήμη. Όταν ένα μεγάλο μέρος της είναι συνεχώς απασχολημένο με έναν καινούριο άνθρωπο που εξαρτάται ολοκληρωτικά από εμάς, δεν είναι παράξενο που μικρές πληροφορίες της καθημερινότητας αρχίζουν να μας ξεφεύγουν.

Μήπως νιώθεις πιο αφηρημένη απ’ ό,τι είσαι;

Άκου τώρα να δεις το καλύτερο:

Σε μια μελέτη του 2022, οι ερευνητές συνέκριναν 43 μαμάδες περίπου έναν χρόνο μετά τη γέννα με 43 γυναίκες χωρίς παιδιά.

Όταν εξέτασαν αντικειμενικά τη λεκτική μνήμη, την εργαζόμενη μνήμη και την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών, δεν βρήκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων.

Όταν όμως ρώτησαν τις ίδιες τις μαμάδες πώς αισθάνονταν τη μνήμη τους, εκείνες πίστευαν ότι ήταν χειρότερη!

Και αυτή η αίσθηση συνδεόταν με τον ύπνο, το άγχος και τη διάθεσή τους.

Δηλαδή μπορεί πράγματι να ψάχνεις τα γυαλιά σου ενώ τα φοράς, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάτι έχει πάθει η μνήμη σου.

Απλά ζητάς πια πολύ περισσότερα από το μυαλό σου.

Πότε περνάει;

Μακάρι να μπορούσε κάποιος να μας πει “στους έξι μήνες και τρεις ημέρες θα ξυπνήσεις και θα θυμάσαι πάλι πού άφησες τα πάντα”.

Παρόλο που δεν είναι έτσι, υπάρχουν ενθαρρυντικά στοιχεία: φαίνεται πως ο έλεγχος της προσοχής βελτιώνεται σημαντικά από το τρίτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης μέχρι τους τέσσερις μήνες μετά τον τοκετό. Και όπως είδαμε, στον έναν χρόνο μετά τη γέννα μια άλλη μελέτη δεν βρήκε αντικειμενικές διαφορές στη μνήμη ανάμεσα στις νέες μητέρες και στις γυναίκες που δεν είχαν παιδιά.

Στην πραγματική ζωή βέβαια η κατάσταση δεν εξαρτάται μόνο από το πόσοι μήνες έχουν περάσει από τη γέννα.

Εξαρτάται και από το αν κοιμάσαι. Από το αν το μωρό ξυπνάει έξι φορές κάθε βράδυ. Από το αν έχεις βοήθεια. Από το πόσα πράγματα προσπαθείς να κρατήσεις ταυτόχρονα στο κεφάλι σου. Από το άγχος, τη διάθεσή σου και γενικά από το πώς είναι η ζωή σου εκείνη την περίοδο.

Οπότε για τις περισσότερες γυναίκες αυτή η έντονη αίσθηση αφηρημάδας βελτιώνεται. Παρόλο που κάποιες αλλαγές στον εγκέφαλο παραμένουν για χρόνια, δε σημαίνει ότι θα ψάχνεις αιωνίως τα κλειδιά σου. Οι δομικές αλλαγές της μητρότητας και η καθημερινή αφηρημάδα δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Μέχρι τότε, τι κάνουμε;

Νεογέννητο κοιμάται σε μάρσιπο mei tai — Δεν είναι ανάγκη να τα θυμάσαι όλα! (Εδώ ο μάρσιπος mei tai 4759)

Ξέρεις, τα γνωστά: “κοιμήσου όταν σου δίνεται η ευκαιρία”, λες και δεν το ξέραμε.

Δεν χρειάζεται να αποδεικνύεις καθημερινά ότι μπορείς να κρατήσεις 47 πράγματα ταυτόχρονα στο κεφάλι σου. Βάζε τα κλειδιά σου και το κινητό σου στο ίδιο σημείο. Γράφε ό,τι δεν χρειάζεται να θυμάσαι. Βάλε υπενθυμίσεις. Άφησε την τσάντα του μωρού έτοιμη. Κάνε λίγο πιο εύκολη τη ζωή της αυριανής εκδοχής του εαυτού σου.

Μια μικρή σημείωση

Η συνηθισμένη αφηρημάδα είναι πολύ διαφορετική από έντονη ή ξαφνική σύγχυση, σοβαρή δυσκολία συγκέντρωσης ή συμπτώματα που δυσκολεύουν σημαντικά την καθημερινότητά σου. Αν κάτι σε ανησυχεί, αν αισθάνεσαι ότι τα συμπτώματα είναι έντονα ή αν συνοδεύονται από επίμονο άγχος ή πολύ πεσμένη διάθεση, μπορεί να θες να το συζητήσεις με τον γιατρό σου.